Op p. 64 van het artikel schrijven de auteurs de aanbeveling dat ‘bei neu aufgetretenen, wesensuntypischen Persönlichkeitsveränderungen jenseits des 50. Lebensjahres eine neurodegenerative Genese ins Kalkül gezogen werden sollte’.

Wat de opties B en C betreft: op p. 63 noemen de auteurs drie gevolgen van met name de neurodegeneratieve aandoening frontotemporale dementie, die samenhangen met een verhoogd risico op delinquent gedrag: verandering in sociale cognitie, impulscontrole en empathie. Op p. 64 betogen de auteurs dat sociale cognitie in een veel eerder stadium van de aandoening kan worden aangetast dan executieve of geheugenfuncties. Daarmee zijn verandering van doelgericht handelen en geheugen minder geassocieerd met frontotemporale dementie. Dergelijke veranderingen passen eerder bij een Alzheimerdementie, waarvan de cognitieve symptomen in zeer uitzonderlijke gevallen een risicofactor kunnen vormen voor delicten van financiële aard of bij deelname in het verkeer (p. 64-65). De ernst van de cognitieve stoornis zal het juridisch oordeel over toerekeningsvatbaarheid beïnvloeden.

Het bericht Oudere delinquenten: wanneer denken aan dementie? verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Wetenschappelijk artikel

Haußmann, R., Krug, C., Noppes, F., Brandt, M., Lange, J., & Donix, M. (2022). Delinquentes Verhalten im Rahmen frontotemporaler Demenzen und der Alzheimer-Erkrankung. Nervenarzt, 93: 59-67. https://doi.org/10.1007/s00115-021-01070-8

Onderzoek

De hoge leeftijd van een oudere volwassene die een delict pleegt, zal op zichzelf geen juridische reden zijn om het vonnis van een strafrechter te beïnvloeden. Het is echter niet uitgesloten dat een nog niet manifeste vorm van dementie bij het delict een rol speelde. Op verzoek van de rechtbank kan een forensisch psycholoog of psychiater onderzoek doen naar een mogelijke dementie bij een oudere delinquent. Het hier genoemde artikel geeft een overzicht van feiten en overwegingen die bij forensisch onderzoek van oudere delinquenten behulpzaam kunnen zijn.

Vraag

De rechtbank vraagt een deskundigenrapport aan voor een oudere die een delict heeft gepleegd. Welke combinatie van gegevens doet een forensisch psycholoog of psychiater denken aan een progressieve hersenaandoening?

Het bericht Oudere delinquenten: wanneer denken aan dementie? verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Samenvatting

In deze gevalsbeschrijving staat een 81-jarige man centraal zonder justitiële voorgeschiedenis, die wordt verdacht van het doden van zijn echtgenote, voor wie hij langdurig de zorg droeg. In het kader van de pro Justitia-rapportage werd via de forensische neuropoli aanvullend neurologisch en neuropsychologisch onderzoek verricht. Dit liet aspecifieke maar relevante cerebrale afwijkingen zien, naast een lichte neurocognitieve stoornis. Er waren echter geen aanwijzingen voor een breed patroon van frontaal-executief functieverlies, gedragsmatige ontremming of sociaal-cognitieve stoornissen. De casus illustreert dat agressief gedrag op hoge leeftijd niet zonder meer moet worden begrepen als direct gevolg van een manifeste dementie of een neurocognitief beeld met gedragsmatige ontremming. De meerwaarde van de forensische neuropoli ligt in het zorgvuldig in kaart brengen van forensisch relevante cognitieve factoren en deze te beschouwen in samenhang met andere contextuele factoren.

Trefwoorden: levensdelict op hoge leeftijd, neurocognitieve stoornis, forensische neuropoli, mantelzorgbelasting, forensische neuropsychologie, toerekeningsvatbaarheid

Deze casus is fictief en onherkenbaar samengesteld op basis van meerdere casussen van de forensische neuropoli.

Inleiding

Bij forensische beoordelingen van agressie op hoge leeftijd kunnen neuropsychologische en neurobiologische factoren van betekenis zijn, met name wanneer sprake is van neurocognitieve kwetsbaarheid of beperkingen in gedragsregulatie (Raine, 2013; Blair, 2016; Morgan & Lilienfeld, 2000). Binnen forensische populaties is niet-aangeboren hersenletsel een relevant aandachtspunt (Kuin e.a., 2019), waarvoor in de praktijk nog weinig aandacht is. Zeker bij oudere justitiabelen is de forensische betekenis van dergelijke bevindingen vaak moeilijk te duiden.

Op hogere leeftijd is vaker sprake van neurocognitieve en somatische kwetsbaarheid. Onderzoek naar ouderenmishandeling laat zien dat de verklaring van dergelijk gedrag doorgaans multifactorieel is (Tomlin e.a., 2022; Natarajan e.a., 2017). Factoren op individueel, relationeel en contextueel niveau kunnen daarbij op elkaar inwerken (Johannesen & LoGiudice, 2013). Ook bij oudere mantelzorgers kunnen subtiele cognitieve kwetsbaarheden en langdurige overbelasting leiden tot verminderde belastbaarheid en overvraging, zonder dat sprake hoeft te zijn van een manifeste dementie (Corrêa e.a., 2023).

In deze casus werd in het kader van de pro Justitia-rapportage gebruikgemaakt van de forensische neuropoli van het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP). De casus illustreert hoe specialistische diagnostiek kan bijdragen aan de forensische duiding van delictgedrag op hogere leeftijd, in het bijzonder wanneer neurocognitieve kwetsbaarheid en langdurige zorgbelasting een rol kunnen spelen.

Het bericht Levensdelict op hoge leeftijd verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Door informatie te verzamelen van een groep deskundigen in verschillende landen over de zorg voor oudere gedetineerden en forensisch-psychiatrische patiënten in hun respectievelijke landen, was het mogelijk om gegevens over dit onderwerp uit ongeveer tien landen te verkrijgen. Slechts enkele landen of regio’s beschikken over specifieke voorzieningen of voeren hiervoor een specifiek beleid. Daarin is Nederland niet het enige land. De groei van het aantal ouderen in detentie en de forensische psychiatrie noodzaakt echter tot het formuleren van oplossingen voor de problemen die zich in het veld in toenemende mate presenteren. Leren van de initiatieven die elders in de wereld worden genomen, zoals in Finland, enkele plaatsen in Duitsland en Taiwan, lijkt een voor de hand liggende stap.

Trefwoorden: beleid oudere gedetineerden, internationale vergelijking, ouderen in de forensische psychiatrie

Inleiding

De vergrijzing van de bevolking is een zichtbaar fenomeen in veel westerse samenlevingen en manifesteert zich ook binnen justitiële en forensisch-psychiatrische instellingen. Hoewel Nederland internationaal een relatief laag aantal gedetineerden per 100.000 inwoners kent, neemt het aandeel oudere gedetineerden en forensisch psychiatrische patiënten toe. Het aantal gedetineerden van 65 jaar en ouder is de afgelopen decennia gestegen, terwijl ook het aantal oudere tbs-gestelden aanzienlijk is toegenomen. Daarnaast draagt de groei van het aantal levenslanggestraften bij aan een verdere veroudering van de intramurale populatie (Stichting Forum Levenslang).

Deze demografische ontwikkeling brengt specifieke uitdagingen met zich mee op het gebied van zorg, toegankelijkheid, dagbesteding, palliatieve ondersteuning en re-integratie. Internationale literatuur benadrukt dat hoge leeftijd in detentie primair een institutionele uitdaging vormt, waarbij de verblijfsomstandigheden moeten worden aangepast aan de behoeften van ouderen (Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, 2022). Ook onderzoek binnen de forensische psychiatrie wijst op de noodzaak van maatwerkvoorzieningen voor langdurig verblijvende oudere patiënten (Van Bulck e.a., 2024).

Het bericht Ouderen in detentie in een internationaal perspectief verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Het bericht Reactie op reflectie op het artikel ‘Oudere daders met vermoeden van een neurocognitieve stoornis’ verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Het bericht Reflectie op het artikel ‘Oudere daders met vermoeden van een neurocognitieve stoornis’ verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Samenvatting

Dit onderzoek richt zich op oudere daders, een groep die binnen de wetenschap relatief weinig aandacht krijgt. Het onderzoekt de relatie tussen cognitief functioneren, neurologische diagnoses en het type delict dat oudere daders plegen. Aan de hand van forensische rapporten werden 81 verdachten van 60 jaar en ouder onderzocht. Bij twee derde van hen was sprake van enige vorm van cognitieve stoornissen. Er werden drie groepen onderscheiden, cognitief gestoord (75+ en vooral betrokken bij geweldsdelicten), cognitief beperkt (vooral bij geweld- en zedendelicten) en cognitief licht of niet beperkt (vooral bij andere misdrijven). De bevindingen onderstrepen het belang van gedegen neurocognitief onderzoek bij oudere verdachten voor passende behandeling en het voorkomen van recidive.

Trefwoorden: oudere daders, neurocognitieve stoornissen, dementie, crimineel gedrag

Inleiding

Ruim zestig jaar geleden schreef Robert Wolk (1963): “Zowel in de populaire media als in de vakliteratuur is veel aandacht besteed aan de jeugddelinquent, de adolescente delinquent en de volwassen delinquent. Er is echter weinig aandacht besteed aan wat we ‘de geriatrische delinquent’ zouden kunnen noemen.” Deze observatie is vandaag de dag nog steeds relevant, aangezien oudere daders veel minder aandacht krijgen dan jongere leeftijdsgroepen.

Studies die de kenmerken van oudere daders hebben onderzocht, tonen aan dat dementie en daarmee samenhangende cognitieve stoornissen veel voorkomen onder criminele ouderen, waarbij 7 tot 44% een cognitieve stoornis heeft (Prent e.a., 2023). Naarmate mensen ouder worden, komen gezondheidsproblemen vaker voor. Veroudering is de grootste risicofactor voor het ontwikkelen van dementie, veroorzaakt door neurodegeneratieve ziekten zoals de ziekte van Alzheimer (AD) (Hou e.a., 2019). Gedragsveranderingen zijn een prominent en veelvoorkomend kenmerk van dementie, naast cognitieve stoornissen en psychiatrische symptomen.

Het bericht Oudere daders met vermoeden van een neurocognitieve stoornis verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Samenvatting

Deze casus van een 77-jarige man laat zien hoe moeilijk het is om passende zorg te organiseren voor ouderen met zowel psychiatrische als neurocognitieve problematiek die een ernstig delict hebben gepleegd. Meneer K., met een voorgeschiedenis van psychotische klachten en later de ziekte van Alzheimer, stak een verzorgingsmedewerkster neer vanuit paranoïde wanen. Tijdens meerdere pro Justitia-onderzoeken over een periode van drie jaar verschoof de diagnose van schizofrenie naar gevorderde dementie met psychotische kenmerken. Zowel de GGZ, de tbs-sector als de VVT bleek onvoldoende toegerust om passende behandeling, beveiliging en begeleiding te bieden. Hierdoor verbleef hij langdurig in detentie, ondanks zijn ontoerekeningsvatbaarheid. Uiteindelijk werd met grote inspanning een verpleeghuis gevonden, maar ook daar ontstonden direct spanningen. De casus benadrukt de noodzaak van gespecialiseerde forensisch-psychogeriatrische voorzieningen en betere samenwerking tussen GGZ, VVT en forensische zorg.

Trefwoorden: forensische psychogeriatrie, ouderencriminaliteit, ketensamenwerking GGZ–VVT–forensische zorg

Kenmerken die de privacy van deze man kunnen blootgeven, zijn gewijzigd. Het manuscript van deze casus is door de familie gelezen. Zij gaven toestemming voor publicatie, waarvan ze hopen dat het bijdraagt aan het verbeteren van passende voorzieningen.

Inleiding

De forensische sector, de GGZ-sector en de sector Verpleeghuizen, Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT) spelen nog onvoldoende in op ouderencriminaliteit, zoals ook blijkt uit meerdere artikelen in dit nummer van het tijdschrift. De navolgende gevalsbeschrijving illustreert dat het huidige zorglandschap ontoereikend is voor oudere mensen met dementie, comorbide psychische problematiek en delict-gedrag

Het betreft meneer K., een hoogopgeleide 81-jarige man van Zuid-Amerikaanse afkomst, die werd verdacht van een ernstig geweldsdelict. Hij zou meermalen op een medewerkster van een verzorgingshuis hebben ingestoken. Hij verklaarde bij de politie dat hij door de vrouw werd bedreigd. Aan de psycholoog verklaarde hij dat de vrouw naar zijn overtuiging aan ‘Winti’ deed. Ze bedreigde hem met zwarte magie. Toen hij daar niet aan toegaf, omdat hij er niet in geloofde, begon ze zijn kleding te stelen en te besmeuren met ontlasting, zo vertelde hij. Ze probeerde hem af te persen, wat ze volgens hem ook bij de rest van het personeel deed. Na maanden besloot hij haar te steken met een mes uit de keuken, zodat ze met haar praktijken zou stoppen.

Het bericht Tussen zorg en straf verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

De toenemende vergrijzing binnen het gevangeniswezen en de forensische zorg zorgt voor complexe gezondheidsvraagstukken en uitdagingen. Vanuit onze wetenschappelijke, diagnostische, zorgverlenende en adviserende rol aan de rechtspraak, gevangeniswezen en het ministerie belichten we oorzaken en gevolgen van deze vergrijzing. We betogen dat ouderen in het strafrecht niet alleen medische of gedragskundige vragen met zich meebrengen, maar vaak ook leiden tot organisatorische, juridische en moreel-ethische dilemma’s rond veiligheid, strafuitvoering en humane zorg. Zonder passende differentiatie in zorg en verblijf, over de muren en schotten heen, dreigt deze groep onvoldoende ondersteuning te krijgen. Verdere ontwikkeling van gespecialiseerde forensische en niet-forensische ouderenzorg is nodig om de uitdagingen van de toekomst het hoofd te kunnen blijven bieden.

Trefwoorden: vergrijzing, strafrecht, gevangeniswezen, forensische zorg

Inleiding

De vergrijzing binnen het gevangeniswezen en de forensische zorg vormt een uitdaging, zowel binnen het strafrechtelijk stelsel als in de organisatie van nazorg in aansluiting op strafrechtelijke sancties. Ook binnen het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie & Psychologie (NIFP) zien wij de uitdagingen rond oudere justitiabelen. Het NIFP verzorgt onafhankelijke psychiatrische en psychologische diagnostiek en advies, voorafgaand aan de strafzitting, tijdens detentie en bij het opvolgen van forensische zorg (NIFP, 2026). We verrichten pro Justitia onderzoek naar een eventuele psychische stoornis, de relatie tussen die stoornis en het delictgedrag, de toerekenbaarheid, het herhalingsrisico en de eventuele noodzaak tot behandeling binnen een strafrechtelijk kader. Dit kan klinisch in het Pieter Baan Centrum of ambulant in een huis van bewaring, thuis of in een (niet-justitiële) instelling. Bij veroordeelden die een maatregel tot terbeschikkingstelling (tbs) of een levenslange gevangenisstraf hebben gekregen, adviseren we gedurende de tenuitvoerlegging over diagnostiek, herhalingsrisico en behandeling. Het NIFP is (mede) verantwoordelijk voor de gezondheidszorg aan justitiabelen, stelt kaders en richtlijnen op, levert de psychiaters in gevangenissen en organiseert opleidingen en bijscholingen. Ook verrichten we wetenschappelijk onderzoek dat inzichten brengt naar de praktijk van gedragsdeskundigen. De auteurs van deze bijdrage hebben, elk op hun eigen manier, kennis en ervaring opgedaan bij de veranderingen die een toenemend aantal ouderen in het strafrecht met zich meebrengt. In deze bijdrage bespreken wij de oorzaken en de gevolgen van toenemende vergrijzing in het strafrecht en welke rol wij zien voor gedragsdeskundigen, zorgverleners en wetenschappers.

Het bericht Ouderen in het strafrecht: de veranderende realiteit in gevangenissen en de forensische zorg verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Aan de hand van cijfers en interviews met het Openbaar Ministerie en deskundigen werd duidelijk dat deze stijging niet alleen demografisch te verklaren was. Het Openbaar Ministerie signaleerde een forse stijging van het aantal oudere verdachten, van circa 2400 eind jaren negentig naar ongeveer 5500 in 2007, een groei die relatief groter was dan de algemene toename van criminaliteit. Hoewel ouderen slechts een klein deel van alle verdachten vormen, bleek hun aandeel procentueel snel te stijgen.

De uitzending liet zien dat ouderencriminaliteit vaak samenhangt met complexe problematiek, zoals cognitieve achteruitgang, psychische aandoeningen en sociale kwetsbaarheid, terwijl het strafrecht hier nauwelijks op is toegerust. De geïnterviewde deskundigen betwijfelden daarom de effectiviteit en proportionaliteit van reguliere straffen voor (zeer) oude daders. Zembla verkende de noodzaak van maatwerk en alternatieve benaderingen binnen het strafrecht. Daarbij werd een spanningsveld geschetst tussen vergelding, maatschappelijke veiligheid en passende zorg. De reportage concludeerde dat ouderencriminaliteit een groeiend maar nog onvoldoende doordacht vraagstuk is binnen justitie en de zorgsector. In een beschouwend artikel formuleren Van Alphen en Oei (2008) verschillende hypothesen die mogelijke verklaringen bieden voor het plegen van een delict door first-time offenders van zestig jaar en ouder. Deze hypothesen verwijzen onder meer naar psychiatrische problematiek, al dan niet in combinatie met verslavingsproblematiek of neurodegeneratieve aandoeningen. Daarnaast worden sociaaleconomische motieven genoemd, zoals financiële problemen, verlies van inkomen na pensionering of schuldenproblematiek, die kunnen bijdragen aan het ontstaan van strafbaar gedrag. Ook wijzen de auteurs op juridische factoren, waaronder procesmatige veranderingen binnen het Openbaar Ministerie. Hierbij kan worden gedacht aan wijzigingen in opsporings- en vervolgingsbeleid, waardoor bepaalde gedragingen eerder of vaker strafrechtelijk worden vervolgd dan voorheen, wat kan bijdragen aan een toename van geregistreerde first-time offenders onder ouderen. Tot slot bespreken de auteurs psychosociale verklaringen, waarbij bijvoorbeeld wordt gewezen op toenemende eenzaamheid en andere veranderingen die samenhangen met de latere levensfasen. De auteurs benadrukken dat dit forensisch terrein nog weinig onderzocht is en pleiten voor meer aandacht van beleid en wetenschap voor oudere delinquenten en hun specifieke problematiek.

Procureur-Generaal Harm Brouwer, die tevens werd geïnterviewd in de genoemde Zembla-uitzending, initieerde samen met het Wetenschappelijk Bureau van het Openbaar Ministerie en met Bureau Beke een verkennend onderzoek in Nederland naar ouderencriminaliteit. Dit onderzoek, getiteld Seniorencriminaliteit (2009), onder redactie van Miranda van Turennout en Toon van der Heijden, liet zien dat het aantal ouderen dat met het strafrecht in aanraking komt weliswaar is toegenomen, maar dat seniorencriminaliteit in absolute en relatieve zin een beperkt fenomeen blijft. Slechts een klein deel van de 65-plussers wordt als verdachte geregistreerd en hun aandeel binnen de totale criminaliteit is gering. De geconstateerde stijging wordt volgens de auteurs grotendeels verklaard door demografische ontwikkelingen, zoals vergrijzing, en door veranderingen in registratie en opsporing, en niet door een fundamentele toename van crimineel gedrag onder ouderen. Oudere verdachten blijken vooral betrokken bij verkeersdelicten, gevolgd door gewelds- en vermogensdelicten, waarbij de aantallen aanzienlijk lager liggen dan bij jongere leeftijdsgroepen. Het onderzoek concludeert dat het bestaande strafrechtelijke instrumentarium in principe toereikend is om rekening te houden met leeftijdgerelateerde beperkingen en dat er op dat moment geen sterke empirische of neurowetenschappelijke onderbouwing was voor de invoering van een apart seniorenstrafrecht.

Eind 2022 verscheen er vanuit de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) opnieuw een rapport over vergrijzing in detentie. In dat rapport wordt geconcludeerd dat door de vergrijzing ook het aantal oudere gedetineerden toeneemt, terwijl het gevangeniswezen hier niet structureel op is ingericht. Oudere gedetineerden hebben vaker gezondheidsproblemen, zorgbehoeften en lopen risico op onveiligheid. De RSJ adviseert daarom om specifiek beleid voor ouderen in detentie te ontwikkelen. Daarbij hoort dat detentie bij oudere verdachten kritisch wordt afgewogen en waar mogelijk wordt vervangen door alternatieven. Voor kwetsbare ouderen zijn kleinschalige afdelingen wenselijk, met meer toezicht en bescherming. Daarnaast zijn extra (geriatrische) zorg, ondersteuning bij dagelijkse handelingen, bouwkundige aanpassingen en een betere toegankelijkheid van penitentiaire inrichtingen nodig. Ook vraagt de re-integratie van oudere gedetineerden extra aandacht vanwege digitale achterstanden en een kleiner sociaal netwerk. Zonder deze maatregelen komen de humaniteit en legitimiteit van detentie voor ouderen in het gedrang.

Anno 2026 zijn er nog steeds aanwijzingen voor een toename van zowel het aantal als de ernst van delicten gepleegd door ouderen. Deze ontwikkeling hangt samen met de vergrijzing, maar ook met psychische stoornissen, cognitieve achteruitgang en sociale kwetsbaarheid binnen deze groep. Opvallend is dat het steeds vaker gaat om ernstige gewelds- en zedendelicten. Een vergelijkbare vergrijzing is zichtbaar binnen de tbs-sector. De intra- en transmurale tbs-bezetting steeg van 1360 personen in 2016 (53 ouder dan 65 jaar) naar circa 1760 in 2025 (112 ouder dan 65 jaar). Tegelijkertijd sluiten de huidige voorzieningen vaak onvoldoende aan bij de behoeften van oudere tbs-patiënten, die vaker kampen met lichamelijke problemen, cognitieve achteruitgang en een afwijkende behandelvraag (Geurts, 2026). Daarnaast stokt de uitstroom naar passende vervolgvoorzieningen, zoals forensische verpleeghuiszorg en psychogeriatrische zorg. Naar schatting zouden circa 40 tbs-gestelden kunnen doorstromen naar een (forensisch) verpleeghuis wanneer dergelijke voorzieningen beschikbaar zouden zijn (TBS Nederland, 2025). Het ontbreken van deze voorzieningen draagt bij aan een verdere verstopping van het tbs-systeem. Recente cijfers laten zien dat de wachtlijst voor een tbs-plaats inmiddels is opgelopen tot 261 personen, tegenover 45 in 2020. Door de beperkte door- en uitstroom blijven patiënten langer in hoogbeveiligde klinieken dan noodzakelijk, waardoor nieuwe patiënten steeds langer moeten wachten op behandeling (NOS, 2026). Tegen deze achtergrond lijkt Nederland onvoldoende voorbereid op de toenemende vergrijzing binnen zowel de delinquenten- als de tbs-populatie. Het ontbreken van gespecialiseerde forensisch-geriatrische voorzieningen belemmert passende diagnostiek, behandeling en risicomanagement en onderstreept de noodzaak van geïntegreerd beleid en maatwerkvoorzieningen voor deze groeiende doelgroep.

Wij denken dat idealiter een afdeling in de forensische kliniek voor ouderen kleinschalig en prikkelarm moet zijn, met een duidelijke structuur die rust en veiligheid biedt aan patiënten met vaak complexe, leeftijdsgebonden problematiek. De zorg is sterk multidisciplinair, waarbij professionals uit de psychiatrie, psychologie en geriatrie nauw samenwerken, zodat zowel psychische als lichamelijke achteruitgang goed worden opgevangen. Het personeel is specifiek getraind in ouderenzorg en begrijpt de invloed van veroudering op gedrag, ziekte-inzicht en behandelbaarheid met specifieke aandacht voor mediatietherapie. De omgeving is fysiek aangepast, denk aan rolstoeltoegankelijkheid, valpreventie en een huiselijke inrichting om autonomie en waardigheid te behouden. Tegelijk is er forensische expertise voorhanden, die een bijdrage kan leveren aan preventie van delictrecidive en bescherming van de maatschappij.

Met deze speciale editie over forensische ouderenpsychologie vragen we aandacht voor oudere justitiabelen. De bijdragen in deze editie laten zien dat vergrijzing in detentie niet alleen een demografische trend is, maar ook een verschuiving in problematiek: naast klassieke criminogene factoren spelen multimorbiditeit, cognitieve achteruitgang, zorgafhankelijkheid en ethische vraagstukken een steeds grotere rol, waardoor bestaande plaatsings- en interventiemodellen onder druk komen te staan. We hopen dat deze editie inzicht verschaft in een relatief weinig belichte groep ouderen bij wie psychische, somatische en juridische vraagstukken samenkomen en aanknopingspunten biedt voor vroegsignalering van forensisch relevante problematiek, diagnostiek bij mogelijke neurocognitieve stoornissen in een justitiële context en reflectie op passende zorg- en begeleidingsstrategieën. Bovenal beoogt deze editie bij te dragen aan een beter begrip van de specifieke behoeften van oudere justitiabelen en de verbinding tussen de ouderenzorg en het forensische veld te versterken.

Referenties

Geurts, S. (2026). Vergrijzing onder tbs'ers: 'Bij dementie heeft behandeling geen zin'. https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2607319.

NOS. (2026, 1 juni). Tbs-systeem verder vastgelopen: doorstroom stokt, wachtlijst loopt op. NOS Nieuws. https://nos.nl/artikel/2616645-tbs-systeem-verder-vastgelopen-doorstroom-stokt-wachtlijst-loopt-op

Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming. (2022). Vergrijzing in detentie. https://www.rsj.nl/documenten/2022/12/20/advies-vergrijzing-in-detentie

TBS Nederland. (2025). Cijfers en bijzonderheden 2024. TBS Nederland.

Van Alphen, S.P.J., & Oei, T.I. (2008). De toename van 60+criminaliteit in Nederland: een verkenning. Proces, 3, 99-105.

Van Turennout, M., & Van der Heijden, T. (Red.). (2009). Seniorencriminaliteit. Een verkennend onderzoek. Wetenschappelijk Bureau van het Openbaar Ministerie.

Auteurs

Prof. dr. Bas van Alphen, hoogleraar klinische ouderenpsychologie, Departement Clinical Psychological Science, Faculty of Psychology and Neuroscience, Maastricht University; bijzonder hoogleraar klinische ouderenpsychologie, Vakgroep Psychologie, Vrije Universiteit Brussel; hoofd Topklinisch Centrum voor Ouderen met Persoonlijkheidsstoornissen, Mondriaan Heerlen-Maastricht; hoofdredacteur Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.
Marije van Willigenburg, klinisch psycholoog; pro Justitia-rapporteur; gastredacteur van de speciale editie over forensische ouderenpsychologie van het Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.

Het bericht Vergrijzing in het forensische domein: ouderencriminaliteit, detentie en tbs in Nederland verscheen eerst op Tijdschrift voor Ouderenpsychologie.